Direct naar inhoud
Wijknet

Kennisbank · Participatie

Digitale burgerparticipatie: Omgevingswet en uitdaagrecht

Sinds 1 januari 2025 moeten gemeenten bewoners niet alleen betrekken bij de voorbereiding van beleid, maar ook bij de uitvoering en evaluatie. Wat betekent dat in de praktijk, en waar helpt een digitaal wijkplatform wel en niet?

De Wet versterking participatie op decentraal niveau

Deze wet is op 1 januari 2025 in werking getreden. Gemeenten, provincies en waterschappen moeten hun inspraakverordening vervangen door een participatieverordening en hebben daarvoor tot 1 januari 2027 de tijd. In die verordening staat hoe inwoners worden betrokken bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid.

Volgens het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) moet de verordening in ieder geval regelen op welke momenten en met welke vormen inwoners worden betrokken, hoe het uitdaagrecht werkt, en hoe de overheid zorgt dat een representatieve afspiegeling van de samenleving meedoet.

Het uitdaagrecht

Met het uitdaagrecht (Right to Challenge) kunnen inwoners en maatschappelijke partijen voorstellen om een gemeentelijke taak over te nemen, bijvoorbeeld het beheer van een park, speeltuin of buurthuis. Zo’n initiatief heeft zichtbaarheid en medestanders nodig, en dat is precies waar een wijkplatform bij helpt.

Participatie in de Omgevingswet

Sinds 1 januari 2024 moet wie een omgevingsvergunning aanvraagt aangeven of de omgeving bij het plan is betrokken, en zo ja hoe en met welk resultaat (artikel 7.4 Omgevingsregeling). Participatie is daarbij meestal vrijwillig, maar de gemeenteraad kan voor bepaalde buitenplanse activiteiten participatie verplicht stellen.

Van informeren tot meebeslissen

De bekende participatieladder van Sherry Arnstein (1969) laat zien dat participatie verschillende treden kent, van informeren tot echte zeggenschap. Een wijkplatform ondersteunt meerdere treden:

  • Informeren: wijknieuws en een agenda met inloopavonden en bijeenkomsten.
  • Raadplegen: een korte, anonieme peiling via de buurtbarometer.
  • Meedenken: bewonersinitiatieven zichtbaar maken en reacties verzamelen.
  • Meedoen: vrijwilligers en medestanders vinden voor een initiatief of uitdaagrecht.

Wat een platform niet oplost

Niet elke bewoner is online te bereiken. Wie een representatieve afspiegeling wil, combineert digitaal met fysiek: spreekuren, buurtbijeenkomsten en sleutelfiguren in de wijk. Schrijf in eenvoudige taal en bied waar nodig vertalingen aan. Zorg dat het platform toegankelijk is, zie WCAG en Woo voor gemeenten.

Benieuwd hoe gemeenten, corporaties en bewonersorganisaties samenwerken op één platform? Lees voor wie Wijknet is of bekijk de modules.

Zullen we jouw wijk verbinden?

Plan een vrijblijvende demo van 30 minuten. We laten zien hoe een wijkplatform werkt en denken mee over de aanpak.